نقش دستگاه تناسلی زنانه
دستگاه تناسلی زنانه این قابلیت را به یک زن میدهد که بتواند:
- تخمک تولید کند (لازمة بارداری)
- رابطة جنسی برقرار نماید
- از تخمک بارور شده محافظت کند و به آن غذا برساند تا رشد کرده و نوزاد را به وجود آورد
- زایمان کند
تخمک گذاری: در زمان تولد یک نوزاد دختر، تخمدانهای او حاوی صدها هزار تخمک است که تا زمان بلوغ غیر فعال میماند. با شروع بلوغ، هورمونهایی از غدة هیپوفیز که در پایین مغز قرار گرفته است آزاد میشود. این هورمونها که نوعی مادة شیمیایی هستند از طریق خون به تخمدانها میرسند و تخمدانها را به تولید هورمونهای جنسی زنانه مانند استروژن وادار میکنند. تولید این هورمونهای جنسی بدن یک دختر بچه را تبدیل به بدن یک دختر و زن بالغ میکند. هورمونهای هیپوفیز علاوه بر این باعث میشوند که مدتی بعد تخمک گذاری – خارج شدن تخمک از تخمدان- آغاز شود. با شروع تخمک گذاری در زمان بلوغ، ماهانه یک تخمک آزاد میشود و دورة قاعدگی دختر آغاز میشود. هر دورة قاعدگی با حدود ?-? روز خونریزی آغاز میشود و حدود ??-?? روز طول میکشد تا خونریزی بعدی اتفاق بیفتد که به این فاصلة زمانی یک دورة قاعدگی میگویند. در ابتدای بلوغ معمولاً دورههای قاعدگی نامنظمند و تعداد روزهای آن از یک دوره به دورة بعد فرق میکند ولی اکثر دختران بعد از حدود ? سال از شروع قاعدگی، دورههای منظم پیدا میکنند. تخمک گذاری معمولاً حدود وسط هر دورة قاعدگی اتفاق میافتد. اگر در حوالی این زمان مرد و زن با هم رابطه جنسی داشته باشند و از این طریق اسپرم مرد وارد دستگاه تناسلی زن شود، اسپرم به اصطلاح شنا میکند و خود را تا بالای رحم میرساند و از آنجا به داخل لولههای فالوپ (لولههای رحمی) میرود و خود را به تخمک میرساند و آنرا باردار میکند و در نتیجه حاملگی اتفاق میافتد
چگونگی حامله شدن
مایع منی در داخل دستگاه تناسلی مرد ساخته میشود و با هر بار رابطه جنسی حدود ?/? تا ? میلیلیتر از آن از آلت تناسلی مرد به بیرون رانده میشود که به این عمل انزال میگویند. در داخل این حجم از مایع منی مقدار زیادی اسپرم حدود ???-?? میلیون عدد اسپرم وجود دارد. رسیدن یک عدد اسپرم به تخمک آزاد شده برای بارور کردن آن و در نتیجه حاملگی لازم و کافی است. بعد از اینکه تخمک بارور شد و سلول تخم بدست آمد، این سلول شروع به تولید مثل میکند و تعداد سلولهایش اضافی میشود و پس از یک هفته بلاستوسیت که اندازهاش در حد نوک سوزن است تولید میشود. بلاستوسیت خود را به رحم میرساند و در داخل دیوارة آن (در لایه آندومتر) که توسط هورمون استروژن کاملاً ضخیم و غنی از خون و آمادة پذیرایی شده است لانه گزینی میکند.
هورمون جنسی زنانه دیگر یعنی پروژسترون تا انتهای حاملگی آمادگی دیوارة رحم برای پذیرایی از جنین در حال رشد را حفظ میکند. حال بلاستوسیت با دسترسی مناسب به منبع غذایی شروع به رشد و بزرگتر شدن میکند و مراحل دیگر جنینی آغاز میشود. سلولهای خارجی این توده سلولی، بافت واسطه ای به نام جفت را بوجود می آورند که وظیفه اش انجام تبادلات لازم با بدن مادر برای بدست آوردن غذای لازم برای زنده ماندن و رشد و خارج کردن مواد زائد است. از این بافت به تدریج پردهای در دور جنین تشکیل میشود. سلولهای داخلی، جنین و بافتهای مختلف آنرا بوجود میآورند. پس از حدود ? ماه جنین به اندازة یک مشت بستة دست است و تقریباً تمام دستگاههای بدن او مانند مغز، اعصاب، قلب، خون، معده، عضلات و پوست ساخته شده است. این رشد ادامه مییابد و در حدود هفتة نهم بارداری جنین در داخل مایعی که دور تا دورش را گرفته است شناور میشود. به این مایع، مایع آمنیوتیک میگویند. جفت نیز که شبیه یک دیسک است کاملاً شکل میگیرد و به دیوارة رحم میچسبد و از طریق بند ناف به بدن جنین میرسد. جفت که حد واسط بدن مادر و جنین است، مواد غذایی را از طریق بند ناف به بدن جنین میرساند و رشد جنین ادامه پیدا میکند.
حاملگی حدود ? ماه طول میکشد. زمانیکه جنین آمادة تولد شد، سر آن به دهانة رحم فشار میآورد و آرام آرام آنرا باز میکند. دیوارة دهانة رحم هم به تدریج نازکتر میشود تا مجرای بازی برای عبور جنین و تولد او بوجود آورد. سپس پردة دور جنین پاره میشود و مایع آمنیوتیک به بیرون میریزد. عضلات قوی در دیوارة رحم شروع به انقباض شدید میکنند که دردهای زایمانی را برای مادر بوجود میآورند و نیروی لازم برای خارج کردن و تولد جنین هستند. پس از چند ساعت که دهانة رحم کاملاً باز شد سر جنین از این دهانه رد میشود و با عبور از واژن به بیرون از بدن مادر میآید و به این ترتیب نوزاد متولد میشود. اکثر نوزادان با سر متولد میشوند. بند ناف پس از تولد نوزاد توسط پزشک یا ماما بریده میشود. دقایقی بعد نیز جفت از دیوارة رحم جدا میشود و به همراه باقی ماندة بند ناف متصل به آن با انقباض عضلات رحم به بیرون رانده میشود و زایمان کامل میشود
بیماریها و مشکلاتی که برای دستگاه تناسلی زنانه ممکن است اتفاق بیفتد
التهاب و عفونت واژن و فرج:
ممکن است در اثر عوامل عفونی یا غیرعفونی مانند تماس با بعضی مواد تحریک کننده (مانند یک صابون خاص) بوجود آید. در مواردی که میکروب عامل بیماری باشد، رعایت نکردن بهداشت معمولاً علت آن است مثلاً اگر هنگام نظافت، ناحیة تناسلی از عقب به جلو شسته شود میکروبهای موجود در مقعد به این ناحیه میرسند و میتوانند عفونت ایجاد کنند. برای پیشگیری همیشه باید ناحیة تناسلی را از جلو به عقب بشورید. ازعوامل دیگر، بیماریهای مقاربتی در زنانی است که از نظر جنسی فعال هستند. علامت التهاب این ناحیه، قرمزی، خارش ناحیة تناسلی و خروج ترشحات از واژن است که میتواند بد بو باشد. برای تشخیص و درمان این مشکل باید به پزشک مراجعه نمایید
خونریزی غیر طبیعی از واژن، یعنی خونریزی غیر از زمان قاعدگی. علت معمولاً وجود یک جسم خارجی مانند یک تکه دستمال کاغذی باقیمانده درون واژن است. گاهی علت وارد شدن ضربه به ناحیه است. برای تشخیص و درمان این مشکل باید به پزشک مراجعه نمایید
گاهی تخمک بارور شده به سمت رحم حرکت نمیکند و مثلاً در داخل لوله فالوپ (لوله رحم) به سرعت شروع به رشد میکند و یا اصلاً وارد لولة فالوپ نمیشود و در محوطة لگن شروع به رشد میکند که به آن حاملگی نابجا میگویند. علامت اصلی آن درد شکم در زنی است که احتمال بارداری دارد. مراجعه هر چه سریعتر به پزشک لازم است زیرا که برای درمان آن ممکن است جراحی مورد نیاز باشد.
آندومتریوز:
آندومتریوز زمانی است که بخشی از بافت آندومتر رحم (بافتی که داخل رحم را می پوشاند) در جایی دیگر مانند داخل لولههای رحمی یا در حفرة لگن قرار میگیرد و بنابراین مانند آندومتر طبیعی در طی خونریزی قاعدگی ، خونریزی می کند و منجر به علائمی مانند خونریزیهای غیر طبیعی از واژن، قاعدگیهای بسیار دردناک، درد عمومی در ناحیة لگن و یا درد در هنگام اجابت مزاج یا نزدیکی می شود.
کیست تخمدان:
زمانی است که حفرهای غیر طبیعی در درون تخمدان ایجاد شود و در داخل آن مایع جمع شود.
کیست تخمدان نسبتا شایع است و اکثر آنها تا زمانیکه کوچک باشند مشکلی ایجاد نمیکنند امّا در صورتیکه این کیست شروع به بزرگ شدن کند میتواند درد شکمی ایجاد کند و در داخل خود خونریزی کند. کیست تخمدان در اکثر موارد خودبخود از بین میرود و درمان خاصی نمیخواهد ولی در صورتیکه علامت دار شود ممکن است پزشک تصمیم بگیرد که مدتی قرض جلوگیری از بارداری به بیمار بدهد تا کیست کوچک شود. در بعضی موارد نیز با جراحی کیست خارج میشود
حالتی دیگر نیز وجود دارد که شایع نیست و بیماری پلی کیستیک تخمدان نامیده میشود. این بیماری یک نوع بیماری غدد است. تعداد زیادی کیست در داخل هر دو تخمدان ایجاد میشوند و از خود هورمون مردانه ترشح میکنند که باعث تغییرات غیرطبیعی در بدن زن میشود مثلاً نظم قاعدگی او را به هم میزند. این بیماری اکثراً در سنین نوجوانی خود را نشان میدهد و بر اساس شدت و نوع بیماری درمان برای تنظیم هورمونهای بدن انجام میشود
اختلالات قاعدگی
یک سیکل (دوره) قاعدگی طبیعی معمولا بین ?? تا ?? روز طول می کشد. در صورتیکه زمان یک سیکل کمتر از ?? روز یا بیشتر از ?? روز باشد، باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه نمایید. طول یک سیکل قاعدگی تعداد روزها از زمان اولین روز شروع خونریزی تا اولین روز شروع خونریزی در سیکل بعد است
طول سیکلهای قاعدگی معمولا با اختلاف یک یا دو روز از یک سیکل به سیکل دیگر متفاوت است . بخصوص در سنین پایین تر و در اوایل بلوغ این نامنظمی بیشتر دیده می شود و معمولا با افزایش سن، نظم سیکلها افزایش می یابد. در صورتیکه سیکلهای تقریبا منظم داشته اید و اخیرا اختلاف تعداد روزهای سیکلها از یک سیکل به سیکل دیگر بیشتر از ? روز شده است و این نامنظمی در چند ماه متوالی وجود داشته باشد باید به پزشک مراجعه نمایید
مقدار کل خونریزی قاعدگی در هر سیکل معمولا بطور متوسط ?? میلی لیتر (کمتر از نصف استکان) و حداکثر ?? میلی لیتر است. یکی از راههای تخمین میزان خون قاعدگی، جمع آوری نوارهای مورد استفاده در یک کیسه نایلونی کاملا دربسته و وزن کردن آن و سپس کم کردن وزن بدست آمده از وزن نوارهای خشک است. در صورتیکه میزان خونریزی بیش از ?? میلی لیتر باشد، برای بررسی بیشتر باید به پزشک مراجعه کنید. در صورت تأخیر در درمان ممکن است کم خون شوید. همچنین درصورتیکه در ظرف ? ساعت نیاز به تعویض نوار بهداشتی داشته باشید، نشاندهنده خونریزی زیاد است و باید بررسی گردد
یک قاعدگی طبیعی نباید بیش از ? روز به طول بینجامد. در صورت طولانی شدن خونریزی قاعدگی بررسی پزشکی لازم است
آمنوره زمانی است که دختری ?? سال دارد ولی تا کنون قاعده نشده است و یا سه سال از زمان بلوغ او میگذرد ولی هنوز قاعده نشده است و یا علایم بلوغ را تا سن ?? سالگی از خود نشان نداده است. همچنین در کسی که قبلاً قاعده شده است ولی برای مدت طولانی دیگر بدون آنکه حامله باشد، قاعده نشده است. در این موارد بررسی پزشکی مورد نیاز است
ساختارهای داخلی دستگاه تناسلی زن (تخمدان ها، لوله های حمل تخمک، رحم و مهبل) در یک سوم پایینی شکم قرار دارند. تخمدان ها، حاوی فولیکول هایی هستند که تخمک ها (سلول هایی که با اسپرم مرد ترکیب شده، نوزاد ایجاد می کنند) را در خود نگه می دارند. هر ماه یک تخمک بالغ شده، از تخمدان رها می شود؛ شیپور (فیمبریا) تخمک را به داخل لوله حمل تخمک هدایت می کند و از آنجا تخمک به طرف رحم رانده می شود. مهبل که مسیری با جدار عضلانی است، ارتباط رحم را با خارج بدن برقرار می سازد. ساختارهای خارجی که مجموعاً فرج نام دارند، شامل کلیتوریس حساس و چین های پوستی به نام لب هستند که ورودی مهبل و پیشابراه را محافظت می کنند. غدد بارتولن که مایعی را برای لیز کردن در حین مقاربت جنسی ترشح می کنند، درست در داخل ورودی مهبل قرار دارند.
تغییرات حاصل از بلوغ در دختران
بلوغ دوره ای است که در طی آن، مشخصات جنسی ایجاد و اعضای تناسلی بالغ می شوند. در دختران، بلوغ بین?? تا ?? سالگی شروع می شود و? تا ? سال طول می کشد. غده هیپوفیز شروع به ترشح هورمون هایی می کند که تخمدان ها را برای تولید هورمون های جنسی زنانه یعنی استروژن و پروژسترون، تحریک می کنند. این هورمون ها باعث ایجاد تغییرات فیزیکی از جمله بزرگی پستان ها و لگن ها و رشد موهای عانه و زیر بغل می شوند و به دنبال آن، تخمک گذاری و قاعدگی را تحریک می کنند.
قاعدگی
در طول چرخه قاعدگی، بدن زن برای بارداری احتمالی آماده می شود. این چرخه به وسیله ? هورمون تنظیم می شود. هورمون تحریک کننده فولیکول و هورمون لوتئینی که از غده هیپوفیز ترشح می شوند، باعث بلوغ یک تخمک در یک فولیکول و آزاد شدن آن می شود. تخمک و فولیکول آن، استروژن و پروژسترون ترشح می کنند که باعث ضخیم شدن مخاط رحم می شوند. اگر یک تخمک بارور شود، خود را وارد سطوح داخلی رحم می کند و اگر بارور نشود، در طول قاعدگی به همراه خون و سلول های حاصل از مخاط داخلی رحم، از بدن خارج می شود. این چرخه حدود ?? روز طول می کشد ولی مدت زمان آن ممکن است از ماهی تا ماه دیگر و از زنی به زن دیگر فرق کند. یک چرخه قاعدگی کامل
این تصویر تغییرات حاصل در آندومتر(مخاط رحم) و تخمـدان را در طی چرخـه قاعدگی نشـان می دهد. تخمک می تواند در زمان تخمک گذاری که از فولیکول آزاد می شود، به وسیله یک اسپرم بارور گردد.
منبع: http://pezeshk.us
